Άγιος Ρωμανός ο Μελωδός και ο Άγιος Ιωάννης Κουκουζέλης

Ἡ μνήμη τους εορτάζεται τὴν 1 Οκτωβρίου

Την 1η Οκτωβρίου η Εκκλησία μεταξύ των άλλων Αγίων, εορτάζει την μνήμη του Αγίου Ρωμανού του Μελωδού του ποιητού των κοντακίων και του Αγίου Ιωάννου του Κουκουζέλη ψάλτου και μοναχού. Ο Άγιος Ρωμανός ο μελωδός χαρακτηρίζεται ως ο μεγαλύτερος των χριστιανών ποιητής, συγκρίνεται με τον προφήτη Δαβίδ και με τον Πίνδαρο της αρχαίας Ελληνικής ποίησης. Αν και Σύρος στην καταγωγή, αναδείχθηκε Έλληνας στην παιδεία. Έζησε τέλος του 5ου αρχές 6ου μ.Χ. αιώνα χειροτονήθηκε κληρικός (διάκονος).

Δεν γνωρίζουμε πολλά για την ζωή του και για την θεολογική παιδεία, αλλά συμπεραίνουμε από τον θησαυρό του χριστιανικού υμνογραφικού του έργου, (περίπου 1000 ύμνοι) για την ποιότητα του έργου του και για το ταλέντο του, που αποδίδεται σε θαύμα. Χαρακτηρίζεται ως ποιητής των κοντακίων (αρχαίο είδος εκκλησιαστικής ποίησης που δεν είναι σε χρήση σήμερα) αντίστοιχο του Ακάθιστου Ύμνου, το μοναδικό κοντάκιο που χρησιμοποιείται όπως το γνωστό σε όλους. “Η Παρθένος σήμερον τον υπερούσιόν τίκτει” (Κοντάκιο Χριστουγέννων) και κάποια αποσπάσματα από αυτά χρησιμοποιούνται όπως “Αι Αγγελικαί προπορεύεσθαι δυνάμεις”, “Επεφάνης σήμερον τη οικουμένη” (Κοντάκιο Θεοφανείων) και άλλα πολλά. Η θεολογία των ύμνων του είναι εμποτισμένη από τους λόγους του Αγίου Ιωάννου του Χρυσοστόμου.

Ο Άγιος Ιωάννης Παπαδόπουλος (παιδί ιερέα), γεννήθηκε στο Δυρράχιο περί το 1270 τέλη 13ου αρχές 14ου αιώνα (εποχή των Κομνηνών) από φτωχή οικογένεια, πολύ νωρίς έφυγε για την Κωνσταντινούπολη και μαζί με τα πρώτα γράμματα έμαθε μουσική γιατί είχε εξαιρετική φωνή. Το προσωνύμιο “Κουκουζέλης” το απέκτησε, όταν τον ρωτούσαν στη σχολή τι έτρωγε, απαντούσε «κουκιά και ζέλια» (μπιζέλια), γιατί ήταν φτωχός. Είχε μοναχικές τάσεις και πολύ νωρίς κατέφυγε στο Άγιο Όρος στην μονή Μεγίστης Λαύρας. Εκάρη μοναχός και του όρισαν το διακόνημα του ποιμένα (βοσκού) των ζώων. Κατά την διάρκεια της βοσκής των ζώων έψαλλε και τα ζώα σταματούσαν την τροφή και άκουγαν τον καλλικέλαδο μοναχό να ψάλλει.

Όταν έμαθε ο ηγούμενος το ξεχωριστό του χάρισμα, άλλαξε το διακόνημα και συνέψαλλε με τους άλλους μοναχούς. Διακρινόταν όχι μόνο για την καλλιφωνία του αλλά και για την πλούσια μουσική κατάρτιση και την ταπείνωσή του. Λέγετε ότι όταν έψαλε το βράδυ του Ακαθίστου Ύμνου, μετά το τέλος του κανόνα κουρασμένος αποκοιμήθηκε στο στασίδι και όταν ξύπνησε βρήκε στο χέρι του ένα χρυσό νόμισμα δώρο της Παναγίας (Παναγία Κουκουζέλισσα).

Ο όσιος Ιωάννης υπήρξε μουσική μεγαλοφυΐα και σημάδεψε την εξέλιξη της ψαλτικής τέχνης με τα πάμπολα και θαυμάσια μελουργήματά του όπως Ανοιξαντάρια, Καλοφωνικοί στίχοι του Μακάριος ανήρ, Ηχήματα, Πολυέλαιοι, Τρισάγια, Δύναμις, Χερουβικά, Κοινωνικά, Μεγαλυνάρια που ψάλλονται μέχρι και σήμερα. Θεωρείται η δεύτερη πηγή της εκκλησιαστικής μας μουσικής μετά τον Άγιο Ιωάννη Δαμασκηνό. Η Εκκλησία καθιέρωσε και τους δύο αγίους όχι για το ποιητικό ή το καλοφωνικό μελωδικό χάρισμα του καθενός, αλλά γιατί αυτά τα χαρίσματα (τάλαντα) αυξήθηκαν και αξιοποιήθηκαν μέσα στην Εκκλησία για προσευχή και για τη δόξα του Θεού.

Αθανάσιος Παπαγεωργίου

Απολυτίκιον
Ἦχος δ’. Ταχὺ προκατάλαβε.
Ὡς σάλπιγξ θεόληπτος, τῶν οὐρανίων ᾠδῶν, ἐνθέως ἐφαίδρυνας, τὴν Ἐκκλησίαν Χριστοῦ, τοὶς θείοις σου ἄσμασι, σὺ γὰρ τῆς Θεοτόκου, ἐμπνευσθεῖς τὴ ἑλλάμψει, ἔνθεος ὑμνηπόλος, ἐγνωρίσθης ἐν κόσμῳ, διὸ σὲ πόθω τιμῶμεν, Ρωμανὲ Ὅσιε.

Ἕτερον Ἀπολυτίκιον
Ἦχος δ’.
Ἐν σοὶ Πάτερ ἀκριβῶς διεσώθη τὸ κατ᾽ εἰκόνα· λαβὼν γὰρ τὸν σταυρόν, ἠκολούθησας τῷ Χριστῷ, καὶ πράττων ἐδίδασκες, ὑπερορᾷν μὲν σαρκός, παρέρχεται γάρ· ἐπιμελεῖσθαι δὲ ψυχῆς, πράγματος ἀθανάτoυ· διὸ καὶ μετὰ Ἀγγέλων συναγάλλεται, Ὅσιε Ῥωμανὲ τὸ πνεῦμά σου.

Μετάβαση στο περιεχόμενο