Ο ΄Αγιος Ιάκωβος ο Αδελφόθεος

Ἡ μνήμη του εορτάζεται τὴν 23 Οκτωβρίου

Ο άγιος Ιάκωβος ο Αδελφόθεος είναι ο πρώτος Ιεράρχης των Ιεροσολύμων. Ήταν γιος του Ιωσήφ, του μνήστορος της Υπεραγίας Θεοτόκου, από την πρώτη του γυναίκα και ενομίζετο από τους Ιουδαίους ως αδελφός του Κυρίου. Σύμφωνα με τον άγιο Νικόδημο τον αγιορείτη, ονομάζεται Αδελφόθεος για τους εξής λόγους: Πρώτον, για την θαυμαστή πολιτεία του και τις πολλές αρετές του, εξ αιτίας των οποίων ονομαζόταν από όλους δίκαιος. Δεύτερον, επειδή δεν ήταν συγκαταριθμημένος στον χορό των δώδεκα Αποστόλων και δεν είχε το προνόμιο να ονομάζεται Απόστολος, του δόθηκε το προνόμιο να ονομάζεται Αδελφόθεος και τρίτον, επειδή έκανε τον Χριστό συγκληρονόμο στο μερίδιο της πατρικής περιουσίας, ενώ οι άλλοι τρεις αδελφοί του αρνήθηκαν να πράξουν το ίδιο. Ετιμάτο περισσότερο από όλα τα αδέλφια του και αυτό φαίνεται και από τα όσα λέγει ο ιερός Χρυσόστομος για τους συγγενείς του Χριστού κατά σάρκα. Ότι, δηλαδή, ονομάζονταν από όλους τους πιστούς Δεσπόσυνοι, αλλά ο άγιος Ιάκωβος “εθεωρείτο ο πρώτος των Δεσποσύνων απάντων”. Ετιμάτο, επίσης, από όλους τους Αποστόλους και η γνώμη του ελαμβάνετο σοβαρά υπ’όψιν, όπως μαρτυρούν και οι “Πράξεις των Αποστόλων”.

Ο άγιος Ιάκωβος ο αδελφόθεος συνέγραψε μία και μοναδική επιστολή που την απευθύνει όχι προς τους πιστούς μίας συγκεκριμένης τοπικής Εκκλησίας, αλλά προς όλους καθολικώς τους πιστούς, προς όλους τους Ιουδαίους, που πίστευσαν στον Χριστό και ήσαν διασκορπισμένοι σε όλα τα μέρη του κόσμου, και γι’ αυτό ονομάζεται καθολική Επιστολή. Στην επιστολή αυτή διδάσκει ότι οι Χριστιανοί πρέπει να δείχνουν την πίστη τους όχι μόνον με λόγια αλλά κυρίως με έργα. Παραγγέλλει να μη προτιμώνται στην Εκκλησία οι πλούσιοι περισσότερον από τους πτωχούς, αλλά μάλλον να επιπλήττονται οι πλούσιοι ως υπερήφανοι. Τέλος, αφού παρηγορεί ο Άγιος εκείνους που αδικούνται και τους παρακινεί να μακροθυμούν και να υπομένουν μέχρι την Δευτέρα παρουσία του Χριστού, δείχνοντάς τους με το παράδειγμα του Ιώβ το πόσον χρήσιμη είναι η υπομονή, παραγγέλλει στους ασθενείς να προσκαλούν τους ιερείς να τους χρίουν με έλαιο. Και όλοι οι πιστοί να προσπαθούν να επαναφέρουν στο δρόμο της αλήθειας αυτούς που έχουν πλανηθεί από αυτή, επειδή σε αυτούς δίδεται μισθός από τον Κύριο, η άφεση των αμαρτιών τους.

Ο άγιος Ιάκωβος συνέγραψε την πρώτη θεία Λειτουργία, η οποία είναι κατανυκτική και διασώζει τον τρόπο λατρείας των χριστιανών των πρώτων Αποστολικών χρόνων. Η λειτουργία του ανάγεται χρονικά, σύμφωνα πάντα με τους ειδικούς ερευνητές, περί τον 4ον μ.Χ αι. για τις λειτουργικές ανάγκες της Εκκλησίας των Ιεροσολύμων. Περιβεβλημένη με το αποστολικό κύρος του Αδελφοθέου διαδόθηκε σε διάφορα μέρη της Παλαιστίνης, της Συρίας, της Αραβίας, στο Σινά, την Αρμενία, την Αίγυπτο, την Αιθιοπία, την Ελλάδα, την Νότια Ιταλία και τις σλαβικές χώρες. Η λειτουργική της μορφή δέχθηκε στο πέρασμα των αιώνων προσθέσεις και αφαιρέσεις ενώ παράλληλα διατήρησε τον βασικό της κορμό με πυλώνες τα δομικά εκείνα στοιχεία που θέλγουν την ψυχή, συντρίβουν το γήινο φρόνημα και αναδεικνύουν τις σπάνιες πτυχές του ανθρώπινου ψυχικού κόσμου.

Η λειτουργία αυτή υπήρξε η προδρομική βάση για την συγγραφή και των υπολοίπων λειτουργιών (Μεγάλου Βασιλείου, Ιωάννου Χρυσοστόμου κ.α.) οι οποίες βρίσκονται σε χρήση σήμερα κατά τις λατρευτικές εκδηλώσεις των πιστών. Η θεία Λειτουργία τα τελευταία χρόνια τελείται την ημέρα της εορτής του αγίου Ιακώβου (23 Οκτωβρίου), αλλά και την Κυριακή μετά τα Χριστούγεννα. Τελείται στο κέντρο του ναού σύμφωνα με το τυπικό της αρχαίας Εκκλησίας και οι πιστοί μεταλαμβάνουν ξεχωριστά το Σώμα του Χριστού και στην συνέχεια το Αίμα του Κυρίου από το Άγιο Ποτήριο. Είναι ένα στοιχείο αυτό το οποίο δείχνει την αγάπη και την αμεσότητα επικοινωνίας των πρώτων χριστιανών με τον Ιησού. Σήμερα αυτό εντυπωσιάζει μεν σαν εικόνα αλλά εγείρει ερώτημα κατά πόσο και αν οι πιστοί είναι έτοιμοι να αποδεχθούν αυτό τον άμεσο τρόπο επικοινωνίας με το θείο.

Παύλος Αθανασίου

Ἀπολυτίκιον
Ἦχος δ’.
Ὡς τοῦ Κυρίου Μαθητής, ἀνεδέξω δίκαιε τὸ Εὐαγγέλιον ὡς Μάρτυς ἔχεις τὸ ἀπαράτρεπτον τὴν παρρησίαν ὡς Ἀδελφόθεος τὸ πρεσβεύειν ὡς Ἱεράρχης. Ἱκέτευε Χριστὸν τὸν Θεόν, σωθήναι τᾶς ψυχᾶς ἠμῶν.

Κοντάκιον
Ἦχος δ’. Ὁ ὑψωθεὶς.
Ὁ τοῦ Πατρὸς μονογενὴς Θεὸς Λόγος, ἐπιδημήσας πρὸς ἡμᾶς ἐπ’ ἐσχάτων, τῶv ἡμερῶν Ἰάκωβε θεσπέσιε, πρῶτον σε ἀνέδειξε τῶν Ἱεροσολύμων, Ποιμένα καὶ Διδάσκαλον, καὶ πιστὸν οἰκονόμον, τῶν μυστηρίων τῶv πνευματικῶν, ὄθεv σε πάντες τιμῶμεν Ἀπόστολε.

Ὁ Οἶκος
Τὸν γόνον σε τοῦ Ἰωσήφ, καὶ Ἱεροσολύμων τὸν πρῶτον ἱεράρχην, Ἰάκωβε θεόπτα, καὶ τοῦ Κυρίου ἀδελφὸν ὕμνοις ἐγκωμίων ἀνυμνοῦμεν εὐσεβῶς, καὶ πίστει ἀνακράζομεν· Δώρησαι ἡμῖν δώρημα τέλειον ἐκ τοῦ Πατρὸς τῶν φώτων, καὶ ἀπέλασον τὴν θλίψιν τὴν ἐπερχομένην καὶ ἐνεστῶσαν ἐκ πλήθους πταισμάτων· ἐπῆραν γὰρ οἱ ἐχθροὶ καθ’ ἡμῶν τὴν πτέρναν, καὶ ἐκύκλωσαν ἡμᾶς Ἰσμαηλῖται· ὧν θραῦσον ταχὺ τὰ τόξα ἱεροφάντορ, ἵνα σε πάντες τιμῶμεν Ἀπόστολε.

Μετάβαση στο περιεχόμενο