Προς εκείνον που θέλει να μάθει την τέχνη της αγιογραφίας

Εκείνος που θέλει να μάθει την τέχνη της αγιογραφίας, ας προσπαθεί να σχεδιάζει ελεύθερα πρότυπα εικόνων που του αρέσουν. Όταν τα σχέδια αυτά αναδείξουν ότι ο υποψήφιος κατέχει ένα πραγματικό χάρισμα επιδεξιότητας και ικανότητας σχεδιαστικής, γεγονός που θα διαπιστώσει ένας έμπειρος και δόκιμος αγιογράφος ή γνώστης της τέχνης των εικόνων, τότε μπορεί ο υποψήφιος να προχωρήσει στην εκμάθηση της αγιογραφικής τέχνης. Αρκεί όμως μόνον ένα ταλέντο επιδεξιότητας για να γίνει κάποιος αγιογράφος; Ο σύγχρονος άγιος της Εκκλησίας όσιος Πορφύριος ο Καυσοκαλύβίτης μας δίνει μία πολύ σημαντική μαρτυρία σχετικά με την τέχνη των εικόνων διδάσκοντάς μας όχι με λόγια αλλά με πράξη:

«Διηγήθηκε κάποια κύρια ότι κάποτε αγιογράφησε τέσσερις εικόνες. Τις δύο τις αγιογράφησε με νηστεία και προσευχή, όπως ορίζει η παράδοση της Εκκλησίας, και τις άλλες δύο τις αγιογράφησε χωρίς νηστεία και προσευχή.

Έφερε και τις τέσσερις στον όσιο Γέροντα Πορφύριο να τις δει. Ο Γέροντας τότε ήταν σχεδόν τυφλός, έβλεπε λίγο με το ένα μάτι. Τις κοίταξε και τις μεν δύο που είχαν αγιογραφηθεί με νηστεία και προσευχή τις προσκύνησε, ενώ τις άλλες δύο όχι».

Το γεγονός αυτό μας δείχνει ότι η σχέση του αγιογράφου με την πνευματική ζωή της Εκκλησίας αποτελεί αναγκαία προϋπόθεση. Αγιογράφος χωρίς σχέση υπαρξιακή, σχέση καθημερινή με τον κόσμο της προσευχής και της εκκλησιαστικής ζωής δεν νοείται. Μόνον τότε ο αγιογράφος γίνεται αληθινός αγιογράφος που έχει την ευλογία του Θεού. Ο αυθεντικός αγιογράφος είναι ένας θεολόγος, ένας μύστης της προσευχής, μία ακατάπαυστη φωνή που υμνολογεί τον Θεό. Τα δόγματα της Εκκλησίας δεν αποτελούν για εκείνον ένα εμπόδιο στο καλλιτεχνικό του όραμα αλλά αντίθετα μία ακένωτη πηγή έμπνευσης. Ο αυθεντικός αγιογράφος έχει ζήσει τα δόγματα της Εκκλησίας εκ των προτέρω ως αλήθεια μέσα στην προσωπική του ζωή και στη συνέχεια αποτυπώνει πτυχές του βιώματος αυτού μέσα στις εικόνες του. Επομένως, η τέχνη των αγίων εικόνων δεν είναι ένα τεχνικό ζήτημα, ένα θέμα καλλιτεχνικής επιδεξιότητας, αλλά σχετίζεται με την Πίστη.

Η ορθόδοξη αγιογραφία είναι ένα είδος προσωπικής αποκάλυψης του Θεού στον αγιογράφο, είναι ένα είδος μαρτυρίας, μία ομολογία πίστης, γι’ αυτό και η παρακμή της αποτελεί σύμπτωμα της εξασθένησης της πίστης. Ο αγιογράφος που δεν έχει υπαρξιακή σχέση με την εικόνα παραμένει πάντα ένας άψυχος αντιγραφέας παλαιότερων εικόνων ή γίνεται ένας αυθαίρετος δημιουργός κακότεχνων πρωτοτυπιών. Η σύνδεση δε της εικόνας με το χρήμα, ιδιαίτερα σήμερα, είναι ένα πολύ επικίνδυνο φαινόμενο, διότι κάθε τι που σχετίζεται με την πίστη και την λειτουργική ζωή της Εκκλησίας δεν χωράει μέσα στα όρια της εμπορικής λογικής. Η εικόνα όπως και η θεία Λειτουργία υπερβαίνουν τη λογική της επιβίωσης, της συντήρησης μιας πολυπληθούς οικογένειας ή την φήμη του καλλιτέχνη. Αφορούν σ’ ένα γεγονός σχέσης και παρουσίας του Θεού· κι αυτό το γεγονός δεν μπορεί να εμπορευματοποιηθεί. 

Σπυρίδων Μαρίνης 

από το βιβλίο του ΤΟ ΑΛΦΑΒΗΤΑΡΙ ΤΗΣ ΑΓΙΟΓΡΑΦΙΑΣ, εκδ. Γρηγόρη.

Μετάβαση στο περιεχόμενο