Βιβλιοθήκες και βιβλία

Οι βιβλιοθήκες είναι για μένα χώροι όχι απλώς σημαντικοί αλλά σχεδόν ιεροί. Όχι βέβαια με την ιερότητα που διαθέτει ένας ναός ως χώρος λατρείας του Θεού ή/και ως κατοικητήριό του, αλλά ως χώροι που περικλείουν τις προσπάθειες του ανθρώπου να γνωρίσει τον κόσμο του, να κατανοήσει τη λειτουργία του, να τον εκφράσει λογοτεχνικά, να στοχαστεί πάνω σε αυτόν και τα προβλήματα που ανακύπτουν και όλη αυτή η προσπάθεια, όλη αυτή η δουλειά κλεισμένη στις σελίδες των βιβλίων να μεταδοθεί στις επόμενες γενιές. Για αυτούς τους λόγους χαρακτηρίζω τις βιβλιοθήκες ιερές, δηλαδή άξιες σεβασμού, προσοχής και εκτίμησης. 

Οι βιβλιοθήκες από μόνες τους δεν είναι τίποτα αν δεν υπάρχουν τα βιβλία. Αυτά δίνουν χαρακτήρα στη βιβλιοθήκη, με το σχήμα τους, τη βιβλιοδεσία τους, το άρωμά τους, την ποιότητα του χαρτιού τους, μια ποιότητα που την αισθάνεσαι στα χέρια σου, όταν τα πιάνεις. Κυρίως, όμως, αυτό που δίνει το στίγμα σε μια βιβλιοθήκη είναι το περιεχόμενο των βιβλίων της. Η βιβλιοθήκη ενός νομικού, ενός δικηγόρου ας πούμε, θα είναι γεμάτη από τόμους, σκληρόδετους και ογκώδεις, που περιέχουν τους νόμους, τις διατάξεις, τις τροπολογίες και όλα τα σχετικά. Ίσως να είναι λίγο βαρετή έως και ανυπόφορη για κάποιον μη σχετικό. Η βιβλιοθήκη πάλι ενός δήμου είναι συνήθως πιο ποικίλη. Περιέχει λογοτεχνικά αλλά και επιστημονικά βιβλία. Είναι αυτή η βιβλιοθήκη που μπορείς να κάτσεις με τις ώρες να διαβάζεις ή να ξεφυλλίζεις βιβλία απλώς και μόνο για να δεις τις εικόνες τους. 

Βέβαια στην εποχή μας τα βιβλία τα τυπωμένα έχουν αντικατασταθεί εν πολλοίς από τα λεγόμενα e-books, αυτά που τα διαβάζεις στον υπολογιστή σου ή σε οποιαδήποτε άλλη ηλεκτρονική συσκευή που διαθέτει το κατάλληλο πρόγραμμα για την ανάγνωσή τους. Είναι μια σπουδαία καινοτομία της ηλεκτρονικής εποχής μας, μια καινοτομία που μας έχει λύσει τα χέρια. Αυτό φάνηκε και φαίνεται καθαρά στις περιόδους της καραντίνας που η πρόσβαση στις βιβλιοθήκες ή και σε αυτά τα βιβλιοπωλεία ήταν αδύνατη. Όμως έτσι έχει χαθεί η αίσθηση που σου αφήνει το τυπωμένο βιβλίο και οι βιβλιοθήκες πλέον έγιναν εικονικοί φάκελοι που αποθηκεύονται σε έναν υπολογιστή. Όταν σβήνεις τον υπολογιστή, παύει να υπάρχει η βιβλιοθήκη, εξαφανίζεται όπως και τόσα άλλα που είναι αποθηκευμένα σε αυτόν. Τα βιβλία πλέον δεν σε συντροφεύουν στην καθημερινή σου ζωή, με την έννοια ότι δεν τα βλέπεις μπροστά σου, δεν τα ακουμπάς, δεν τα πιάνεις, δεν τα παίρνεις μαζί σου. Παύουν να αποτελούν μια συνεχή υπενθύμιση του περιεχομένου τους και του προσώπου που τα δημιούργησε. 

Θυμάμαι τη φωτογραφία μιας βιβλιοθήκης ενός σπιτιού που κάηκε το καλοκαίρι στην Βαρυμπόμπη. Δεν είχε αποτεφρωθεί τελείως. Το δωμάτιο διατηρούσε τα χαρακτηριστικά του: την πολυθρόνα όπου θα καθόταν ο ιδιοκτήτης του σπιτιού, το τραπεζάκι με το πορτατίφ δίπλα του, τεράστιες ξύλινες βιβλιοθήκες γεμάτες με βιβλία. Όλα όμως τα είχε αγγίξει η φωτιά, τα είχε καταστρέψει με έναν παράδοξο και παράλογο τρόπο, λίγο για να τα εξαφανίσει πλήρως, αρκετά για να τα αχρηστέψει. Μπροστά βέβαια στην απώλεια μιας ανθρώπινης ζωής, η απώλεια μιας βιβλιοθήκης φαντάζει μικρό πράγμα. Όμως, έστω κι αν δεν συγκρίνεται, είναι μια απώλεια σοβαρή, μια απώλεια που κοστίζει. Όχι σε χρήματα, βέβαια, αλλά σε εμπειρίες, σε βιώματα, σε δυνατότητες να γνωρίσεις, να στοχαστείς, να φανταστείς, να ταξιδέψεις, να ανακαλύψεις, να δημιουργήσεις, να κάνεις δηλαδή πράγματα που θα δώσουν ποιότητα, νόημα και ομορφιά στη ζωή σου. 

Και μιας και ο λόγος είναι για βιβλιοθήκες και βιβλία, βρίσκω όμορφο να κλείσω με κάτι που έχει πει ο Γιάννης Τσαρούχης, ο οποίος  εκτός από το να ζωγραφίζει ήξερε και να γράφει κιόλας και τα γραπτά του είναι κι αυτά εξίσου πολύτιμα, όπως οι ζωγραφιές του. Στο βιβλίο που λέγεται ἐγώ εἰμί πτωχός καί πένης (εκδ. Καστανιώτης) και περιέχει κείμενά του αλλά και συνεντεύξεις του, υπάρχει η απάντησή του στην ερώτηση «Τι σημαίνει σήμερα για σας ένα βιβλίο;». Απαντά, λοιπόν: «Ό, τι για τους αρχαίους ένα μαντείο. Θέλω να μάθω κάτι για πράγματα που διαισθάνομαι ότι αγνοώ. Πιστεύω στη διδακτική λογοτεχνία –που αυτό δεν σημαίνει ηθικολογική. Εδώ και λίγα χρόνια διαβάζω τα λεγόμενα αριστουργήματα, όπως πηγαίνω στο Λούβρο να δω έργα τέχνης. Αλλά ομολογώ ότι με ενδιαφέρουν πολύ τα οικολογικά και γεωργικά βιβλία…. Είναι ωραία και αναπαυτική η αισθητική, αλλά πρέπει κάποτε κανείς να μαθαίνει χρήσιμα πράγματα και για τη ζωή…. Πάντως δεν λιμπίζομαι ό,τι γίνεται από κεκτημένη ταχύτητα στις πολιτισμένες χώρες. Άλλο ξέρω να διαβάζω κι άλλο συνήθισα να διαβάζω…» 

Κατερίνα Βαραλέξη

Μετάβαση στο περιεχόμενο